1905

rok 1905 / MCMV XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1903 « 1904 « 1905 » 1906 » 1907

Spis treści

1 Wydarzenia w Polsce
2 Wydarzenia na świecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Zdarzenia astronomiczne
6 Nagrody Nobla
7 Zobacz też
8 Święta ruchome

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

1 maja - na terenie zaboru rosyjskiego zniesiony został zakaz nabywania ziemi przez Polaków na Ziemiach Zabranych. Władze dopuściły w szkołach prywatnych nauczanie języka polskiego i litewskiego.
1 maja - w Królestwie Polskim w trakcie demonstracji 1-majowych doszło do starć pomiędzy robotnikami a oddziałami rosyjskimi.
22-24 czerwca - w Łodzi strajk włókniarzy przeobraził się w dwudniowe starcia, w efekcie których zginęło i zostało rannych około dwóch tysięcy osób.
26 października - w Królestwie Polskim wybuchł strajk powszechny. W 45 miejscowościach uczestniczyło w nim około 800 tys. osób.
10 listopada - zostaje wprowadzony stan wojenny ukazem cara Mikołaja II Romanowa na całym terytorium Królestwa Polskiego.
27 grudnia - w Ostrowcu proklamowano Republikę Ostrowiecką.
28 grudnia - w Królestwie Polskim rozpoczął się strajk powszechny przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego.
Podczas rewolucji w Rosji doszło do podziału Polskiej Partii Socjalistycznej na PPS Frakcja Rewolucyjna (Józef Piłsudski), której celem była przede wszystkim walka o niepodległość oraz PPS Lewica (Maria Koszutska), której celem była przede wszystkim walka o prawa robotników.
W wydarzeniach rewolucyjnych 1905 roku na ziemiach polskich wzięli czynny udział Anarchiści.
Henryk Sienkiewicz otrzymuje nagrodę Nobla za całokształt pracy artystycznej.
Strajk generalny w Krakowie i w Podgórzu pod hasłami walki o reformę prawa wyborczego.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

2 stycznia - w czasie toczącej się wojny rosyjsko-japońskiej, Rosjanie kapitulują w Port Artur (Lushun) w Chinach. Wydarzenie to było zaskoczeniem dla opinii światowej.
22 stycznia - Rewolucja w Rosji roku 1905: krwawa niedziela w Petersburgu zapoczątkowała rewolucję 1905. Wojsko na rozkaz cara otworzyło ogień do demonstrantów.
styczeń - Rewolucja w Rosji roku 1905: strajki do końca stycznia podjęło ponad 400 tysięcy robotników, szybko zaczęły protestować także centra przemysłowe w Królestwie Polskim i na Wybrzeżu Bałtyckim.
26 stycznia - w kopalni Premier Mine pod Pretorią w Republice Południowej Afryki został znaleziony największy i najczystszy ze znanych diamentów – Cullinan.
19 lutego-10 marca - doszło do zwycięskiej dla wojsk japońskich bitwy pod Mukdenem (Szenjangiem, w Mandżurii) z wojskami rosyjskimi.
23 lutego - amerykański adwokat Paul P. Harris zakłada w Chicago organizację międzynarodową Rotary International.
marzec - Rewolucja w Rosji roku 1905: zamknięto wszystkie wyższe uczelnie w Rosji.
3 marca - Rewolucja w Rosji roku 1905: car Mikołaj II Romanow zgodził się na powstanie parlamentu w Rosji – Dumy Państwowej.
4 marca - prezydent USA Theodore Roosevelt rozpoczął urzędowanie.
14 marca - został założony angielski klub piłkarski Chelsea F.C.
17 marca - Albert Einstein opublikował pracę pod tytułem "O wytwarzaniu i transformacji światła", która wyjaśnia zjawisko fotoelektryczne używając pojęcia cząstek, nazwanych później fotonami.
31 marca - cesarz Niemiec Wilhelm II Hohenzollern domaga się uznania równości interesów kolonialnych Francji i Niemiec w Maroku, czym wywołuje pierwszy kryzys marokański.
4 kwietnia - trzęsienie ziemi w Indiach w pobliżu miasta Kangara powoduje śmierć ok. 20 tys. osób.
13 maja - w Paryżu debiutuje Mata Hari.
15 maja - na powierzchni 0,4 km², który później stanie się śródmieściem metropolii, zostaje założone miasto Las Vegas w USA.
27-28 maja - flota rosyjska została całkowicie rozbita pod Cuszimą (wojna rosyjsko-japońska 1904-1905).
7 czerwca - norweski parlament deklaruje rozwiązanie unii państwowej ze Szwecją – Norwegia staje się niezależnym państwem.
9 czerwca - został założony londyński klub piłkarski Charlton Athletic F.C.
15 czerwca - księżniczka angielska Margaret Connaught wyszła za maż za księcia szwedzkiego Gustawa.
27 czerwca - Rewolucja w Rosji roku 1905: doszło do buntu załogi na pancerniku rosyjskiej floty czarnomorskiej Potiomkin.
30 czerwca - Albert Einstein opublikował szczególną teorię względności, zawierającą słynne równanie E=mc².
6 lipca - Alfred Deakin zostaje premierem Australii.
13 lipca - w Norwegii odbyło się referendum potwierdzające rozwiązanie unii państwowej ze Szwecją.
29 lipca - zostało podpisane tajne memorandum pomiędzy USA i Japonią, potwierdzające japońską strefę wpływów w Korei i amerykańską na Filipinach (Porozumienie William H. Taft-Katsura Tarō).
1 września - zostają ustanowione dwie kanadyjskie prowincje Alberta i Saskatchewan z podziału terytoriów północno-zachodnich.
5 września - w Portsmouth w USA podpisano pokój pomiędzy Japonią a Rosją kończący wojnę rosyjsko-japońską.
październik - Rewolucja w Rosji roku 1905: strajki w Rosji objęły ponad 2 mln osób we wszystkich ważniejszych guberniach.
2 października - położenie stępki pod pancernik brytyjski HMS Dreadnought, o przełomowej i rewolucyjnej konstrukcji, powoduje wyścig zbrojeń – pancernik został ukończony już po 14 miesiącach w grudniu 1906.
5 października - trzeci samolot braci Wright o nazwie Wright Flyer III, pilotowany przez Wilbura, odbył lot o długości 39 minut, pokonując 24 1/2 mili (39,43 km). Był to pierwszy samolot który utrzymał się w powietrzu ponad pół godziny.
16 października - Rewolucja w Rosji roku 1905: rosyjska armia otwiera ogień w czasie manifestacji w Estonii, zabijając 94 osoby i raniąc przeszło 200.
20 października - został założony turecki klub piłkarski Galatasaray SK.
26 października - Szwecja wyraża zgodę na rozwiązanie unii państwowej z Norwegią.
30 października - Rewolucja w Rosji roku 1905: car Mikołaj II Romanow jest zmuszony do ogłoszenia manifestu zapowiadającego przyznanie swobód obywatelskich, amnestię, prawo wyborcze dla wszystkich warstw społecznych i powołanie Dumy jako władzy ustawodawczej.
9 listopada - w prowincji Alberta w Kanadzie przeprowadzono pierwsze powszechne wybory.
18 listopada - książę Danii Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel zostaje pierwszym królem Norwegii po rozwiązaniu unii z Szwecją, jako Haakon VII Norweski.
28 listopada - Arthur Griffith, irlandzki przywódca narodowy i polityk, zakłada organizację i partię Sinn Féin w Dublinie, której celem jest całkowita niezależność Irlandii.
9 grudnia - Émile Combes przedstawił w parlamencie francuskim ustawę o rozdzieleniu kościoła od państwa.
Juventus Turyn zdobył swoje pierwsze mistrzostwo Włoch.