Krosno tkackie
Krosna tkackie - urządzenia (maszyny) do tworzenia (produkcji) tkanin. Tkanina powstaje przez połączenie dwóch, prostopadłych do siebie, układów nitek (osnowy i wątku) według odpowiedniego splotu. Surowcem do produkcji tkanin jest przędza tkacka.
Krosno tkackie - schemat:
- wałek osnowowy
- nawój osnowowy
- osnowa
- przewał
- czujnik osnowowy
- struna nicielnicowa
- krzywki nicielnicowe
- dźwignie nicielnicowe
- wałek nicielnicowy
- pokrywa bidła
- płocha
- belka bidła
- podpora bidła
- czółenko
- tkanina
- przedpiersień
- wałek tarkowy
- wałek tkaninowy
- zwój tkaniny
- wał wykorbiony
- bidłowód
- przesmyk
[edytuj] Budowa:
Na szkielecie złożonym z dwóch ścian bocznych, połączonych łącznikami poprzecznymi, zamontowane są podstawowe mechanizmy krosna:
- zasilający - podający osnowę (na rys. elementy 1, 2, 3, 4)
- przesmykowy - tworzący przesmyk (6, 7, 8, 9, 22)
- przerzutowy - wprowadzający wątek (na rys. nie pokazany)
- bidłowy - dociskający wątek do krawędzi tkaniny (10, 11, 12, 13, 20, 21).
- odbiorczy - odbierający utworzony odcinek tkaniny (17, 18, 19)
- napędowy - napędzający wszystkie pozostałe mechanizmy (na rys. nie pokazany)
Ponadto:
- czujnik osnowowy - zatrzymuje pracę krosna w momencie zerwania się nitki osnowy (5)
- czujnik wątkowy - zatrzymuje pracę krosna gdy zerwie się (lub skończy) wątek (na rys. nie pokazany)
- inne mechanizmy:
- mechanizm płochy uchylnej lub zderzakowy, w krosnach czółenkowych, zabezpieczający czółenko przed przybiciem w przesmyku, lub pełniący podobną funkcję, czujnik niedolotów w krosnach chwytakowych,
- rozpinki - dwa zespoły uiglonych pierścieni, umieszczone po obu stronach tkaniny. Rozpinki utrzymują krawędź tkaniny na określonej, stałej wysokości oraz napinają tkaninę poprzecznie,
- listwy, rolki lub grzebienie zamontowane na pokrywie bidła, zabezpieczające czółenko lub chwytak przed wypadnięciem z przesmyku,
- różnej konstrukcji osłony zabezpieczające ruchome części mechanizmów,
- sygnalizacyjne - informujące np. o zerwanej nitce osnowy lub wątku.
[edytuj] Podział
Krosna tkackie dzielą się ogólnie na:
- Krosna ręczne (warsztaty tkackie) – budowane i wykorzystywane już w prehistorii, ale i dziś wykorzystywane przez twórców ludowych i artystów do tworzenia tkanin ludowych czy artystycznych,
- Krosna mechaniczne - służące do przemysłowego tworzenia tkanin.
Zależnie od sposobu wprowadzania wątku do przesmyku, krosna dzielą się na:
- Krosna czółenkowe - czółenko jest magazynem i przenośnikiem wątku. Wątek odwijany z nawoju wewnątrz czółenka, wprowadzany jest na przemian raz z jednej, raz z drugiej strony tkaniny (teoretycznie nitka bez końca), Rozróżnia się tu dwa typy:
-
- Krosna mechaniczne z ręczną wymianą wątku.
- Krosna z automatyczną wymianą wątku (krosna automatyczne).
- W obu powyższych przypadkach występują:
- Krosna jednoczółenkowe do produkcji tkanin jednobarwnych ewentualnie w kolorowe pasy wzdłuż osnowy.
- Krosna wieloczółenkowe do tkanin barwnie tkanych (zarówno po osnowie jak i po wątku - krata).
- Krosna bezczółenkowe - wątek zmagazynowany jest w nawoju krzyżowym, stożkowym, a przenośnikiem są chwytaki, rapiery, sprężone powietrze lub kropla wody. Wśród nich rozróżniamy:
-
- Krosna chwytakowe – przenośnikiem są niewielkie metalowe chwytaki. Na przemian pracuje ich kilkanaście na jednym krośnie. Pojedynczy chwytak przenosi koniec nitki wątku, z lewej strony tkaniny na prawą, następnie jest przenoszony przez transporter na lewą stronę a w tym czasie cykl powtarza się z innymi chwytakami. Wątek jest wprowadzany tylko z jednej strony, po czym jest obcinany. Aby taka tkanina się nie rozsypała końce wątku są zaplatane przez specjalny aparat krajkowy.
- Krosna rapierowe – przenośnikiem są dwa rapiery wprowadzane do przesmyku z obydwu stron tkaniny. Jeden podaje początek nitki wątku do połowy szerokości tkaniny, drugi przechwytuje go i przenosi do końca szerokości tkaniny. Wątek odwijany jest z nawoju krzyżowego. Podobnie jak w poprzednim przypadku brzegi tkaniny muszą być odpowiednio splatane.
-
- Krosna pneumatyczne – przenośnikiem jest sprężone powietrze. Wątek jest odwijany z nawoju krzyżowego i wdmuchiwany do przesmyku przez odpowiednią dyszę. Brzegi tkaniny są specjalnie splatane w celu ich wzmocnienia. Bardzo wydajne, wadą jest ograniczona szerokość tkanin.
- Krosna hydrauliczne – przenośnikiem jest sprężone powietrze i woda. Tkanina powstaje w prawie identyczny sposób jak na krośnie pneumatycznym. Krosna mają również prawie identyczną konstrukcję. Stosowane do produkcji tkanin z surowców syntetycznych. Bardzo wydajne.
- Krosna pneumo–rapierowe – to połączenie mechanizmów krosna rapierowego i pneumatycznego. Lewy rapier, podający pracuje z nadciśnieniem, prawy, odbierający pracuje z podciśnieniem. Wątek jest podawany (wdmuchiwany) przez lewy rapier i odbierany (zasysany) przez prawy rapier. Mało popularne.
W zależności od szerokości roboczej rozróżnia się krosna:
- tasiemkarskie - szerokość tkaniny do 0,6 m,
- wąskie - szerokość tkaniny do 1,6 m,
- szerokie - szerokość tkaniny do 24 m.
Dodanie dodatkowych mechanizmów daje szereg typów krosien specjalnych:
- Krosna do tkanin pętelkowych
- Krosna do tkanin pluszowych
- Krosna do tkania dywanów
- Krosna do produkcji tasiemek, wstążek itp.
Ponadto, stosuje się jeszcze podział na:
- Krosna płaskie - wytwarzana tkanina ma postać wstęgi
- Krosna okrągłe - wytwarzana tkanina ma postać rękawa (rury)
- Krosna lekkie - do produkcji tkanin delikatnych
- Krosna ciężkie - do produkcji tkanin wielowarstwowych i technicznych